شهردارآنلاين :: پايگاه جامع خبري مديريت شهري : گشت ارشاد نبايد همه را به چشم مجرم ببيند
شنبه، 1 اردیبهشت 1397 - 12:43 کد خبر:50872
شهردارآنلاين: آرمان- احسان اسقايي:


 آخرين روز هفته گذشته فيلم كوتاهي در شبكه‌هاي مجازي منتشر شد كه يك مامور زن در ابتدا با دختري به خاطر عدم رعايت حجاب برخورد زباني مي‌كند و در سكانس‌هاي بعدي مشخص مي‌شود كه اين مامور با توسل به زور قصد دارد، آن دختر را سوار ماشين گشت ارشاد كند. در حين جدال دختر و مامور زن، دختر زمين مي‌خورد اما بازهم تلاش مي‌شود كه دختر بازداشت شود. انتشار اين كليپ در فضاي مجازي بازتاب وسيعي يافت. معاونت زنان رياست جمهوري خواهان پيگيري اين موضوع شد و وزير كشور هم پيگيري اين موضوع را از نيروي انتظامي خواستار شد. براساس اخبار واصله فرمانده نيروي انتظامي دستورات لازم را صادر كرده و مامور مورد نظر تحت پيگرد قرار گرفته‌ است. نعمت احمدي، حقوقدان و استاد دانشگاه در گفت‌وگو با «آرمان» و در اين رابطه اعتقاد دارد كه گشت ‌ارشاد‌‌ همان‌طور كه از نامش پيداست وظيفه «ارشاد» را برعهده داد و هرگونه برخورد قهري در هر موضوعي وظيفه نيروي انتظامي نيست و اين دستگاه قضاست كه بايد براساس قانون با هرگونه عملي كه قانونگذار جرم تلقي كرده و براي آن مجازات قرارداده، برخورد كند. در ادامه اين مصاحبه را مي‌خوانيد.

آخرين روز هفته گذشته فيلمي منتشر شد كه واكنش‌هاي زيادي درپي داشت. آيا پليس حق برخورد خشن را دارد؟

خير؛ پليس نبايد خارج از عرف عمل كند. در اصل ۸ قانون اساسي بر امر به معروف و نهي از منكر تاكيد موكد شده است. امر به معروف و نهي از منكر بايد به‌گونه‌اي باشد كه وقتي آمر معروفي را توصيه مي‌كند و قصد جلوگيري از منكري را دارد، بايد آنقدر متخلق به اخلاق باشد كه اقدام او از سوي فردي كه درحال انجام منكراست، قابل پذيرش باشد. مشخصا در اقدام اخير عليه اين دختر پرسش‌هايي مطرح مي‌شود از جمله اينكه چطور اين ماموران براي اجرايي‌كردن امر به معروف از سوي نيروي انتظامي انتخاب شده‌اند كه به وضوح فاقد وجاهت آمر به معروفي هستند.

مامور اجراي امر به معروف و نهي از منكر از ديدگاه عرفي و حقوقي بايد چه ويژگي‌هايي داشته باشد؟

مامور كه آمريت به معروف را برعهده دارد، بايد از جايگاه شيخوخيت و بيان زيبا و توام با رافت و مهرباني برخوردار باشد تا اقدام او بر دل مردم جامعه بنشيند نه اينكه بخواهد يك اقدام فرهنگي را با تحكم انجام دهد. افرادي كه در گشت ارشاد به كار گرفته مي‌شوند بايد داراي خصيصه‌هاي گفته شده باشند. آمران به‌معروف بايد خود تا جايي كه امكان دارد بي‌نقص و بي‌عيب باشند. از سوي ديگر امر به معروف اگر در نظامات دولتي قرار بگيرد فاقد روح امر به معارف شرعي مي‌شود چون در اين حالت با تحكم و دستورات قانوني اجرايي مي‌شود.

در حادثه اخير، پليس قصد بازداشت داشته اما از آنچه كه در فيلم ديده مي‌شود، به‌نظر مي‌رسد انگار قصد اعمال مجازات هم داشته است. آيا اجراي مجازات در هر جرمي وظيفه ماموران نيروي انتظامي است؟

براي پاسخ به اين سوال همواره سوالاتي در مورد مامور نيروي انتظامي به وجود مي‌آيد. از جمله اينكه پليس تنها وظيفه بازداشت متخلفان به قانون را برعهده دارد و آيا مي‌تواند از تنبيه بدني در اين راستا استفاده كند؟ در حادثه اخير الفاظي به كار برده شده كه از نظر قانون هركدام از آن واژگان كلماتي زشت بوده است و از نظر حقوقي بار مجرمانه دارد. فردي كه آن الفاظ را بيان كرده بايد به عنوان مجرم تحت تعقيب قرار بگيرد و مجازات شود. درحالي كه از نظر قانوني پليس تنها و تنها ضابط دستگاه قضائي است. پليس قاضي نيست و اگر داراي جايگاه قضائي باشد كه نيست نبايد توهين كرده و عمل مجرمانه انجام دهد. پليس تنها بايد به دستور مقامات قضائي اقدامي انجام دهد يعني مقام قضائي بايد در مورد تحقيق و برخي موارد ديگر از پليس كمك بگيرد.

اگر جرم مشهودي در جامعه اتفاق بيفتد باز هم پليس نبايد دخالت كند؟

بله. تنها در حادث شدن جرم مشهود است كه نيروي انتظامي وظيفه دارد به ماجرا براي جلوگيري از گسترش جرم ورود كند. فقط در اين يك مورد است كه پليس بدون حكم مقام قضائي بايد دخالت كند. براي درك بيشتر اين موضوع اجازه بدهيد مثالي بزنم، اگر سرقتي در حال وقوع است، تا پليس بخواهد از مقام قضائي، اجازه بگيرد كار از كار گذشته و سرقت به پايان رسيده و مجرم متواري شده است. در نتيجه در چنين مواردي پليس وظيفه دارد راسا وارد شود. البته در اين مورد نه تنها جرم بايد صورت گرفته باشد، بلكه جرم همانند آن مثالي كه گفته شد، بايد مشهود باشد.

نه اينكه چون از نظر مامور انتظامي رنگ لباس يك زن مناسب نيست و يا اينكه يك دختر كوله‌پشتي دارد و يا چكمه پوشيده، مجرم است و پليس حق دخالت دارد. قانونگذار در موردي كه از جرم مشهود ياد كرده، در مرحله اول بر جرم بودن فعل يا ترك فعل تاكيد دارد نه اينكه چون فلان مامور انتظامي پوشش يك زن را نامناسب مي‌داند، برخورد كند. در بسياري از موارد افرادي كه مورد بازداشت قرار مي‌گيرند، صراحتا اعلام مي‌كنند، به كدام جرم؟ اگر امروز به فضاي مجازي مراجعه كنيم، اين سوال به وجود خواهد آمد كه آيا ممكن است برخورد‌هاي خشن‌تري از سوي پليس در بازداشتگاه‌ها هم صورت بگيرد؟ عدم پاسخ به اين سوال بيشترين آسيب را به اقتدار پليس وارد مي‌كند. حادثه اخير براي پليس و جايگاه آن سنگين تمام شد. من به عنوان وكيل بارها شاهد بوده‌ام كه گاهي يكي از ماموران پليس از حدود اختيارات خود تجاوز مي‌كرد. نكته اين است كه برخي از اين اقدامات بنا به توصيه مقامات قضايي و اخلاقي، حتي عليه مجرمان باعث تاسف است.

آيا قانون تعريفي از جرم مشهود به دست داده است؟

در ابتدا بايد در تعريف جرم مشهود اتفاق و حادثه‌اي صورت بگيرد كه از منظر قانوني جرم تلقي شود. آن هم فعلي كه هنجار‌هاي اجتماعي را بشكند. در قانون فعل يا ترك فعلي كه قانونگذار انجام يا عدم انجام آن را جرم دانسته، جرم تلقي شده است. از نظر من جرمي در حادثه اخير صورت نگرفته و سوال اين است كه كدام جرم مشهود صورت گرفته كه مامور مورد نظر بر خود فرض ديده كه بايد به مساله چنين ورودي داشته باشد؟ به هيچ وجه نمي‌توان پذيرفت كه ماموري نظر شخصي خود را در درك و شناسايي جرم مشهود، اعمال كند. همه ماموران بايد به ياد داشته باشند كه رفتارهاي اجتماعي با اعمال مجرمانه تفاوت دارد. رفتار اجتماعي اعمال يوميه افراد است. بايد تاكيد كرد كه در اين موارد به دليل اهميتي كه قانون قائل شده، هيچ كس نمي‌تواند سليقه خود را اصل بداند و بر اساس آن عمل كند.

بايد به ماموراني كه در اين گونه موارد سليقه و درك خود را در نظر مي‌گيرند گفت از كجا معلوم سليقه شما درست باشد؟ حتي مي‌تواند اگر فرصتي وجود داشته باشد به آن مامور يادآوري كرد كه وجود قانون به خاطر همين است كه موارد شخصي وارد تصميم‌گيري نشود. در همين فيلم منتشر شده مشخص است كه برداشت مامور پليس از رفتار آن فرد، جرم تلقي شده كه صددرصد خلاف قانون است. زيرا هرگونه جرمي بايد در متن قانون تعريف شود. نبايد ديدگاه‌هاي شخصي آن هم توسط ماموران نيروي انتظامي به جرم تعبير شود. آنچه من به عنوان يك وكيل دادگستري و يك حقوقدان از رفتار آن دختر ديدم جرم تلقي نمي‌شود. حال بايد پرسيد آن مامور انتظامي بر اساس كدام ملاك جرم‌انگاري و بر اساس كدام بند قانون رفتار آن دختر را جرم دانسته است؟

از حادثه اخير چه تجربه‌اي مي‌توان به‌دست آورد؟

حادثه اخير بايد سرمشقي باشد تا در انتخاب و انتصاب ماموران پليس تا نهايت ممكن دقت شود. زيرا اين افراد قصد شرعي دارند و خواهان اصلاح برخي رفتارها هستند. در نتيجه بايد واجد شرايط آن باشند. اين ماموارن بايد درك روشن و صريح و درستي از معروف داشته باشند و دلواپس انجام آنها باشند و مهم است كه باب ميل خود به اقدامي دست نزنند كه در شأن جايگاه شغلي و ماموريتي آنها نباشد. اقدام برخي افراد پليس براي كليت نيروي انتظامي هزينه دارد. همچنين ماموران نيروي انتظامي به خصوص ماموران گشت ارشاد بايد دايره نگاه خود را وسعت دهند. آيا خود مامور پليس بايد ترازوي سنجش اين مورد باشد؟ اگر چنين است بايد تاكنون اين روش‌ها نتيجه مي‌داد. اگر برداشت و قضاوت ماموران نيروي انتظامي درست باشد، اكنون بايد شاهد كاهش جرم در جامعه مي‌بوديم در حالي كه برخي از اين برخورد‌ها اثر منفي داشته و نتيجه برخي از فعاليت‌ها مثبت نبوده است. چون از تحكم و زور در اين مورد استفاده شده، حال آنكه بايد از نظر شرعي افرادي اين وظيفه را برعهده داشته باشند كه شارع مقدس ارائه داده نه اينكه واجد اوصاف نظامي، انتظامي و شدت عمل باشند.

در مجموع مي‌توان گفت از سوي آن مامور خلاف قانون رفتار شده و مي‌شود به وقوع جرم اذعان كرد؟

ممكن است كه اين مامور قصد برخورد با بدحجابي را داشته اما واقعيت آن است كه هيچ ماموري نبايد خارج از عرف آن هم در منظر عمومي دست به اقدام عليه فرد بزند. زيرا جرم در اينجا مشهود نبوده ضمن اينكه بدحجابي با بي‌حجابي تفاوت دارد. بايد به اين نكته مهم توجه داشت كه اگر چه ما حجاب برتر داريم اما سوال اين است كه كدام الگو تعريف شده كه به فلان پوشش بتوان بدحجاب گفت؟ مي‌بينيم كه هيچ گونه تعريف واحدي در اين زمينه وجود ندارد و تا اين لحظه تعريف قطعي از موضوع ارائه نشده است.

در حادثه اخير لباس آن دختر مورد اعتراض زن نيروي انتظامي قرار گرفت. اين فرض را در نظر بگيريم كه در حادثه اخير اين دختر فاقد حجاب متعارف است، آيا پليس بايد با چنين فرضي اعمال قانون كرده و به عنوان قاضي اعلام كند كه پوشش اين دختر حجاب نيست و در يك مكان عمومي خودش به مجازات مجرم بپردازد؟ فرض ديگري را در نظر بگيريم فردي با لباس خون‌آلود از مغازه‌اي بيرون مي‌آيد و چاقو در دست دارد و نه تنها براي پليس بلكه براي مردم هم فرض مي‌شود كه قتل اتفاق افتاده آيا پليس در چنين حادثه مشهودي بايد برخورد كند و فرد ضارب يا قاتل را مجازات كند؟ يا اينكه او را دستگير و به مقامات قضائي براي مجازات تحويل دهد؟ پر واضع است در چنين جرم مشهودي نيز مامور پليس به هيچ وجه نبايد به‌جاي قاضي خودش آن فرد را مجازات كند بلكه بايد آن را به مقام قضائي براي روشن شدن ابعاد اتفاق تحويل دهد. برخورد مامور زن و الفاظ ركيكي كه در اين حادثه از زبان جاري شده، مجرمانه است و چنين ماموراني بايد توبيخ شوند. عملي كه يك پليس انجام مي‌دهد داراي تاثير اجتماعي وسيعي است. براي نمونه مدتي است كه مساله حجاب مورد توجه قرار گرفته است.

آيا در چنين شرايطي پليس نبايد تشخيص دهد كه در هرگونه برخورد از طرف ماموران نيروي انتظامي، سوء برداشت مي‌شود؟ در شرايطي كه اين حساسيت به وجود آمده، رفتار پليس بايد توام با ارشاد باشد، نه عمل همراه با خشم و درشتي. در اين معنا كه عمل پليس و حتي گشت ارشاد بايد آنقدر توام با مهر و محبت باشد كه عمل آنها باعث خجالت متخلف شود. آنها بايد باچنان مهرباني برخورد كنند كه فرد مقابل پليس ابراز شرمندگي كند. حركت اخير باعث جري شدن آن دختر مي‌شود. ادامه چنين برخوردهايي باعث خواهد شد كه حتي نسبت به ديگر ماموران پليسي كه به درستي و به نرمي و قانوني رفتار مي‌كنند ديدگاه خوبي وجود نداشته باشد. در مجموع اين حركت باعث واكنش منفي مردم شده است.

چنين رفتارهايي از سوي نيروي انتظامي بر ديدگاه مردم به اين نهاد اثر مي‌گذارد؟

بايد بازتعريف جامعي از پليس صورت بگيرد. پليس مسئول امنيت جامعه است. پليس وظيفه دارد از اعمال خلاف قانون در جامعه به حكم قاضي جلوگيري كند. اما پليس گشت ارشاد از جايگاه بسيار متفاوتي برخوردار است. پليس ارشاد قصد ارشاد دارد نه قصد تحكم. مامور اين قسمت از نيروي انتظامي بايد از قدرت كافي براي فهم مسائل جوانان و زنان برخوردار باشد. بايد با مهرباني با زنان كه از مردان ظرافت بيشتري دارند برخورد شود. پليس گشت ارشاد بايد از روان‌شناسي بالايي برخوردار باشد. نبايد همه را به چشم مجرم ببيند و حتما بايد يك دختر بدحجاب را به بهترين وجه ممكن مورد ارشاد زباني قرار دهد. در اين صورت حداقل باعث فاصله مردم و به خصوص زنان از نيروي انتظامي نخواهد شد. زنان نقش تعيين كننده‌اي در برقراري محترمانه ارتباط بين فرزندان و قانون و يا ماموران قانون ايفا مي‌كنند. نبايد با آنها به گونه‌اي رفتار كرد كه آنها هم فرزندان خود را با فاصله از نيروي انتظامي تربيت كنند.